Dolum ve paketleme hattında tarif yönetimi ve OEE raporlaması

Başlangıç durumu

Hat dolum, kapak kapatma, etiketleme ve kutulama üniteleriyle çalışıyordu ve mekanik olarak sorunsuzdu. Sorun ürün geçişlerinde ve raporlamada çıkıyordu.

Ürün değişiminde her ünitenin ayarı elle giriliyordu: dolum hacmi, konveyör hızı, etiket konumu, sıcaklık eşiği. Bu ayarlar kimi ünitede HMI’dan, kimisinde fiziksel potansiyometreden veriliyordu ve doğru değerler bir operatörün defterinde duruyordu. Sonuç: geçiş süresi kim vardiyadaysa ona göre değişiyor, ilk kutular ayar tutmadığı için ıskartaya gidiyordu.

Raporlama tarafında vardiya sonunda üretilen adet biliniyor, duruşların sebebi bilinmiyordu. “Hat 40 dakika durdu” kaydı vardı; bu 40 dakikanın etiket bitmesinden, kapak sıkışmasından mı, yoksa hammadde beklemesinden mi kaynaklandığı hiçbir yerde yoktu. Sebep bilinmediği için iyileştirme de hedefsizdi.

Parti (batch) izlenebilirliği ise kâğıt üzerindeydi: hangi hammadde partisinin hangi paletlere gittiği elle tutulan bir forma yazılıyordu.

Kurulan sistem

Tarif yönetimi. Her ürün için tüm ünitelerin ayar değerleri tek bir tarif kaydında toplandı. Operatör ürünü seçiyor, kontrol sistemi ayarları ilgili ünitelere dağıtıyor. Elle ayar tümüyle kaldırılmadı — bilinçli bir karar: bazı ayarlar hammadde partisine göre gerçekten düzeltme istiyor. Ama artık her elle değişiklik kim yaptı, hangi değerden hangi değere sorularıyla birlikte kaydediliyor ve tarifin kendisine dokunmuyor. Tarifi değiştirmek ayrı ve yetkili bir işlem; her tarif sürümleniyor, çünkü sürümlenmezse geçmiş bir partinin hangi ayarla üretildiği kaybolur.

Parti izlenebilirliği. Hammadde partisi hat başında tanımlanıyor, hattan çıkan her paketin üretim zamanı bu partiyle ilişkilendiriliyor. Böylece bir hammadde partisinden geriye doğru “hangi paletlere gitti” ve bir paletten ileriye doğru “hangi partiden geldi” sorularının ikisi de cevaplanabiliyor. Gıdada geri çağırma senaryosunun tek başına gerekçelendirdiği bir yetenek.

Duruş sınıflandırması. Hat durduğunda kontrol sistemi duruşu otomatik olarak başlatıyor ve mümkünse sebebi kendisi atıyor (alarm kaynağından türetilerek). Otomatik atanamayan duruşlarda operatörden sebep seçimi isteniyor; liste kısa ve hattın gerçek arıza sözlüğünden çıkarılmış durumda. Uzun bir sebep listesi operatörün her seferinde ilk maddeyi seçmesiyle sonuçlanıyor.

Raporlama. Vardiya raporu OEE’nin üç bileşenini ayrı ayrı veriyor: kullanılabilirlik (availability), performans ve kalite. Tek bir OEE yüzdesi tek başına yönlendirici değil — düşen sayı hangi bileşenden geldiği bilinmeden okunamaz. Rapor ayrıca duruşları süreye göre sıralıyor, böylece haftanın en pahalı duruş sebebi görünür oluyor.

Zorlanılan yer

En zor kısım teknik değildi: duruşun ne zaman başladığının tanımı. Konveyör üzerinde ürün varken bir ünitenin 8 saniye beklemesi duruş mu, çevrimin normal parçası mı? Eşik çok kısa tutulduğunda rapor yüzlerce anlamsız mikro duruşla doluyor; çok uzun tutulduğunda gerçek kayıp görünmüyor.

Bunu ünite bazında farklı eşiklerle ve iki kategoriyle çözdük: eşiğin altındaki beklemeler duruş sayılmıyor ama performans kaybı olarak OEE’nin performans bileşenine yazılıyor; eşiğin üstündekiler sınıflandırılmış duruş oluyor. Eşikler tahminle değil, iki hafta boyunca ham beklemelerin süre dağılımı toplanıp bakılarak belirlendi.

İkinci zorluk eski ünitelerdi. Bazı üniteler yalnızca kuru kontak sinyali veriyordu, tarif değerini haberleşmeyle kabul etmiyordu. Bunların bir kısmına haberleşme modülü eklendi, bir kısmında ise dürüst çözüm şu oldu: tarif o üniteye değer göndermiyor, operatöre HMI üzerinde hangi ayarın elle yapılacağını söyleyip onay istiyor. Kayıtta bu ayar “elle doğrulandı” olarak görünüyor. Otomatikleşmemiş bir adımı otomatik gibi kaydetmek, izlenebilirliğin tamamını değersizleştirir.

Ölçüm ve kabul

Kabul için önce tanımlar yazıldı: planlanmış ve planlanmamış duruş, ideal çevrim süresi, kalite kaybının nerede sayılacağı. OEE karşılaştırmasının tek gerçek koşulu budur; tanım değişirse sayı da değişir ve iyileşme sanılan şey tanım farkı olur.

Ardından iki ölçüm alındı: mevcut durum için iki haftalık taban ölçümü (yeni sistem yalnız kayıt yaparken, hattın çalışmasına karışmadan), devreye alma sonrası için aynı yöntemle ikinci ölçüm. Ürün geçiş süresi kronometreyle, aynı ürün çiftleri üzerinde ve aynı vardiyalarla ölçüldü.

FAT’te tarif dağıtımı ve duruş sınıflandırması simüle sinyallerle sınandı; SAT’te gerçek üretimde bir tam vardiya boyunca koşuldu ve rapor çıktısı elle tutulan kayıtla karşılaştırıldı. Kontrol tarafının nasıl kurulduğu endüstriyel otomasyon, rapor katmanı ise veri toplama ve analiz sayfasında anlatılıyor.